Przemiana – streszczenie i interpretacja utworu

„Przemiana” to opowiadanie Franza Kafki. Głównym bohaterem jest Gregor Samsa, komiwojażer (sprzedawca), zwyczajny mieszanin. Pewnego dnia Gregor budzi się i stwierdza, że zamienił się w olbrzymiego owada. Już sam początek utworu niejako „wciąga” czytelnika w zupełnie surrealistyczną rzeczywistość.

Gdy Gregor Samsa obudził się pewnego rana z niespokojnych snów, stwierdził, że zmienił się w łóżku w potwornego robaka. Oczywiście motyw przemiany człowieka w inne stworzenie jest bardzo popularny w baśniach i we współczesnej fantastyce. Tym, co wyróżnia dzieło Kafki, jest fakt, iż nie podane zostaje żadne wyjaśnienie dla tytułowej przemiany. Samsa nie staje się ofiarą czarów (jak bohater „Złotego osła” Apulejusza), ani nie śni koszmaru. W literaturze fantastycznej przełomu XIX i XX wieku straszna rzeczywistość często okazywała się snem głównego bohatera. Autor „Przemiany” nie stosuje takiego wybiegu – okropne wydarzenia okazują się prawdziwe.

Po metamorfozie Samsa spotyka się z niechęcią ojca. Pomaga mu jednak siostra, która troszczy się o przemienionego brata, dostarczając mu jedzenie. Gregor przywyka powoli do owadziego życia, jednak rodzina ma go dość. Postanawiają go usunąć, jednak zanim wprowadzają zamierzanie w czyn, ten umiera. Rodzina z ulgą przyjmuje jego skonanie.

Opowiadanie Kafki porusza temat alienacji. Rozumieć je można na poziomie społecznym, jak i osobistym. Samsa nie rozumie swojej metamorfozy– tak naprawdę może chodzić o niezdolność dostosowania się człowieka do zmieniającego się świata. Kafka przeczuwał też pojawienie się kategorii ludzi, uznawanych za zbędnych – kategorii ważnej w systemach totalitarnych, które miały się rozwinąć już po śmierci autora. Przykładowo, hitlerowcy uznawali wielu ludzi za zbędnych lub szkodliwych – np. Żydów lub chorych psychicznie. Ofiary niemieckiego totalitaryzmu nie pojmowały, dlaczego władze chcą skazać ich na zagładę – tak jak nie pojmuje swojego losu Samsa. Zwróćmy uwagę, iż nazizm i komunizm nawet w sferze języka kojarzą się z opowiadaniem Kafki – te reżimy porównywały bowiem swoich prawdziwych lub wyimaginowanych przeciwników do robaków i szkodników.

Ale można też pojmować „Przemianę” jako metaforę czysto osobistego losu. Metamorfozę Samsy da się odczytać jako np. ciężką chorobę. Czy człowiek przewlekle chory nie spotyka się z niechęcią ze strony rodziny, zmęczonej opieką nad nim?

Jakby nie interpretować sens opowiadania, jedno jest pewne – Kafka z pełną maestrią przedstawił dramat człowieka opuszczonego i odrzuconego.