Dzień na Harmenzach – streszczenie, plan wydarzeń, interpretacja

Streszczenie

Tadek pracuje przy naprawie torów kolejowych wraz z Grekami i Żydem Bekerem. Zjawia się pani Haneczka, która chce go poczęstować jedzeniem, ale on odmawia. Kobieta mówi, że dostała od Iwana dwa ładne mydła i wręcza mu słoninę. Tadek od razu orientuje się, że Iwan ukradł mu je i postanawia się na nim zemścić. Z Bekerem rozmawiają o jedzeniu, a Żyd pyta narratora, czy był kiedyś taki głodny, że chciał zjeść drugiego człowieka. Beker był w przeszłości lageralsterem w lagrze pod Poznaniem i słynął z okrucieństwa. Kiedy przejeżdża esesman wszyscy zaczynają pracować bez wytchnienia, potem wracają do rozmowy. Tadek mówi Żydowi, że być może wkrótce trafi do krematorium, ponieważ będzie wybiórka.

Wszyscy są przerażeni tą wiadomością. Kommandofuhrer rozmawia z Tadkiem o wojnie rosyjsko-niemieckiej. Nagle zauważa zegarek u więźnia i każe go sonie oddać. Kiedy Tadek nie chce, wymierza mu cios w twarz. W tym czasie bohater gwiżdże pod nosem „Międzynarodówkę”. Potem Tadek udaje się na obiad. W drodze widzi, jak Iwan daje gęś staremu Grekowi. W porze obiadowej Tadek potajemnie rozmawia z Iwanem, daje mu słoninę i mówi o mydłach. Iwan stwierdza, że dostał je od Żyda z Kanady.

Post zauważa buty Tadka i chce je od niego odkupić. Mężczyzna odmawia, a wtedy post każe mu iść za sobą. Bohater podejrzewa, że chce go zastrzelić. Wszystko przerywa jednak pojawienie się esesmana, który rozmawia z postem. Kiedy Janek melduje żołnierzowi o wykopaniu rowu, zostaje uderzony i wrzucony do dołu. Tadek mówi posłańcowi kapo, żeby lepiej pilnował gęsi, bo ktoś je kradnie.

Na obiad więźniowie otrzymują ohydną zupę, która nie nasyca głodu. Kapo decyduje zaś, kto może dostać dokładkę. Wręcza ją najsilniejszym: Bekerowi i Tadkowi, ale ten oddaje ją Andrzejowi. Po obiedzie więźniowie krótko odpoczywają. Jedna z kobiet z żeńskiego komanda odbywa karę za kontakty intymne z mężczyzną. Wściekły kapo informuje Tadka, że nie dostanie jutro posiłku za to, że oddał swoją zupę.

Beker zostaje pobity przez Iwana za to, że ukradł obiad od pani Haneczki. Andrzej uczy maszerować Żydów i przywiązuje im do nóg kije. W międzyczasie Rubin informuje więźniów o zdobyciu Kijowa. Tadek się cieszy, a kiedy post to zauważa chce, by bohater pokazał mu swój numer, on jednak nie podchodzi do linii, bo wie, że to skończy się postrzałem. Rubin naciska, żeby Tadek oddał postowi swoje buty, ale on odmawia. Kapo przypomina zaś, że miał zrobić nosze. Ktoś musi na nich wrócić do obozu.

Zjawia się gospodarz Harmenz i każe zabić maszerujących Żydów. Andrzej zabija ich kijami. Wkrótce odbywa się zbiórka i przeszukanie więźniów. Odbiera się im resztki chowanego jedzenia. W torbie starego Greka znajduje się gęś. Esesman przykłada mu pistolet do głowy i pyta, skąd ma ptaka. Zgłasza się Iwan, który natychmiast dostaje baty. Potem wszyscy wracają do obozu, a na noszach są dwa ciała zamordowanych. Po wybiórce okazuje się, że Beker trafi do gazu. Prosi Tadka i Kazka o coś do jedzenia – pozwalają mu się najeść.

Plan wydarzeń

1. Praca przy naprawie torów i rozmowa z panią Haneczką o Iwanie

2. Odebranie Tadkowi zegarka przez esesmana

3. Droga na Harmenzy

4. Próba odebrania butów Tadkowi przez posta

5. Nędzny obiad więźniów i oddanie przez Tadka posiłku Andrzejowi

6. Zabicie na rozkaz gospodarza Harmenz dwóch Żydów

7. Przeszukanie więźniów i odkrycie gęsi w torbie starego Greka

8. Przyznanie się Iwana do kradzieży gęsi

9. Powrót do obozu i wybiórka

10. Beker wśród przeznaczonych do komory gazowej

Interpretacja

„Dzień na Harmenzach” to opowiadanie, które przedstawia przerażający obraz obozowej codzienności. Więźniowie udają się do gospodarstwa rolnego, by tam pracować. Kontakt ze światem zewnętrznym jest dla nich ogromnym przeżyciem, szansą na przypomnienie sobie normalności i wolności. Mogą również wówczas zyskać trochę jedzenia i rzeczy na handel wymienny. Więźniowie wypracowują rozmaite strategie radzenia sobie z ciężką codziennością, np. pracują intensywnie, kiedy patrzą esesmani, a potem odpoczywają. wymieniają się przysługami i drobnymi rzeczami, korzystają z pomocy ludzi z zewnątrz, np. pani Haneczki, która przynosi jedzenie.

Jednocześnie cały czas więźniowie żyją w poczuciu zagrożenia. Esesmani i kapo pilnie śledzą ich działania i w każdej chwili mogą wymierzyć absurdalną karę, ze śmiercią włącznie. Tak się dzieje z dwoma Żydami, którzy giną, ponieważ nie umieją maszerować. Co więcej, nikt nie może nikomu ufać. Panuje bowiem wszechobecne donosicielstwo, którego ofiarą o włos nie pada Tadek cieszący się z zajęcia Kijowa przez Rosjan.