Nike, która się waha – interpretacja i analiza

„Nike która się waha” to wiersz Zbigniewa Herberta będący reinterpretacją mitologii. Mamy tu do czynienia z liryką opisową. Podmiot liryczny za pomocą środków poetyckich dokonuje prezentacji greckiej bogini zwycięstwa. Opis ten nawiązuje do wyobrażeń mitologicznych oraz cech antycznych rzeźb. Nike zostaje przedstawiona jako młoda, dostojna kobieta ze skrzydłami. Herbert polemizuje jednak z wizerunkiem bogini utrwalonym w tradycji sztuki. Już na wstępie zaznacza bowiem, że „najpiękniejsza jest Nike w momencie/ kiedy się waha”.

Poeta rozwija tę myśl, przedstawiając epizod z jednej z wojen, kiedy to grecką boginię wzrusza widok młodzieńca, który zgodnie z przeznaczeniem musi zginąć. Mężczyzna ów znajduje się na tle szarego i jałowego krajobrazu, podkreślającego grozę wojny i śmierci. Nike ma ochotę ucałować go i obronić przed losem. Przez moment waha się, co uczynić, ostatecznie jednak postanawia „pozostać w pozycji/której nauczyli ją rzeźbiarze”.

Bogini przezwycięża zatem niemal ludzkie uczucie empatii i wraca do posągowej postawy godnej mieszkanki Olimpu. Poddaje się nieubłaganym wyrokom losu, a racja rozumu góruje nad racją serca. Herbert pokazując jednak Nike w chwili wahania, reinterpretuje wizerunek greckich bogów. Według poety boskość nie polega na wszechwiedzy i bezwzględności w wykonywaniu sprawiedliwych wyroków, ale mieszczą się w niej również wątpliwości i uczucia. Boskość pozbawiona miłosierdzia wydaje się zaprzeczeniem samej siebie. Znacznie bliższa jest poecie wizja bogów współczujących człowiekowi i solidaryzujących się z jego losem.