Unikalne i sprawdzone teksty

Skarga umierającego – opracowanie, interpretacja i analiza

Autorstwo i czas powstania

Wiersz zwany „Skargą umierającego” został odnaleziony w dwóch różnych rękopisach: wrocławskim i płockim. Kapituła Płocka, pochodząca z roku 1463, zawiera poza wspomnianym wierszem, także inny ważny dla średniowiecznej literatury utwór, „Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią”. Jakkolwiek udało się ustalić na podstawie cech dialektycznych skąd pochodził anonimowy autor „Dialogu mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, to w przypadku „Skargi umierającego” tego typu przesłanek brakuje. Nie tylko więc samo nazwisko autora pozostaje dla nas anonimowe, ale też nie jesteśmy w stanie nic na jego temat powiedzieć. Wiadomo jedynie, iż sam wiersz pochodzi z wieku XV.

Interpretacja i analiza

Tekst z rękopisu wrocławskiego przybiera formę wierszowanego dialogu, przez co zbliża się do popularnego w tym okresie gatunku dramatycznego zwanego moralitetem. Charakterystyczną cechą moralitetu było przedstawienie głównego bohatera, tzw. „Everymana” (przeciętnego człowieka) w zawieszeniu pomiędzy niebem i piekłem. Tego typu walka wewnętrzna bohatera, rozdarcie między dobrem i złem, zwana jest psychomachią. Bohater „Skargi umierającego” również poddaje refleksji swoje dotychczasowe życie, z którym się ostatecznie żegna. Dialog zakończony jest odrębnym wierszem zatytułowanym „Dusza z ciała wyleciała...”, który stanowi tematyczną kontynuację „Skargi umierającego”, bowiem dusza zmarłego, będąca głównym bohaterem utworu, staje na zielonej łące – miejscu oczekiwania duszy na boski wyrok – i z niepokojem stwierdza, że nie wie, gdzie się podziać. Na ratunek przychodzi jednak św. Piotr, który prowadzi zagubioną duszę do nieba. Istnieje przypuszczenie, że wrocławska wersja utworu mogła być recytowana z podziałem na role podczas uroczystości pogrzebowych.

„Skarga umierającego” z Kapituły Płockiej przybiera formę regularnego wiersza z 22 strofami, z których każda składa się z czterech rymowanych wersów. Co ciekawe, płocka wersja utworu jest tzw. abecedariuszem, czyli wierszem, którego zwrotki zaczynają się od kolejnych liter alfabetu:

Ach! Mój smętku, ma żałości! (...)
Byłżem z młodości w rozkoszy (...)
Com miał jimienia na dworze (...).

Osoba mówiąca wiersza, znajdując się na łożu śmierci, dokonuje rachunku sumienia. W monologu skierowanym do własnej duszy wspomina swoje życie pełne dostatku i własne przywiązanie do dóbr materialnych, które chętnie za życia gromadziła. Przyznaje sama przed sobą, że niechętnie dawała jałmużnę ubogim, a względem Boga nie wywiązała się z danych przyrzeczeń i postanowień. Teraz, w ostatniej minucie życia, bohater wiersza żałuje swego postępowania, czuje się oszukany przez „fałszywy świat”, jak go sam nazywa. Czuje się w szczególności rozczarowany najbliższymi członkami rodziny, którzy bez skrępowania oczekują na spadek, zupełnie nie troszcząc się o stan jego duszy:

Dziatki z matką narzekają,
Bracia mię rzkomo żałują,
Ku jimieniu przymierzają,
Na mą duszę nic nie dbają.

Ponieważ refleksja umierającego prowadzi go do skruchy i żalu za popełnione grzechy, postanawia on na łożu śmierci nadrobić, w miarę możliwości, stracone lata i przynajmniej stosownie się do odejścia przygotować, przyjmując potrzebne sakramenty:

Qwap się rychło ku spowiedzi,
Kapłany w swoj dom powiedzi,
Płacz za grzechy, przymi świątość,
Boże ciało, święty olej!

Troska o odejście z tego świata, zgodnie z prawidłami wiary chrześcijańskiej, stanowi echo tak zwanych „sztuk dobrego umierania” („artes bene moriendi”), będących traktatami przygotowującymi wiernych do dobrej, chrześcijańskiej śmierci, popularnymi w dobie średniowiecza. „Skarga umierającego” z przekazu płockiego posiada wyraźnie dydaktyczny charakter, przypieczętowany przestrogą dla czytelników w ostatniej strofie:

Zażżycież mi świeczkę ale,
Moi mili przyjaciele!
Dusza idzie z krwawym potem;
Co mnie dzisia, to wam potem. Amen.

Ostatnie wersy wiersza zmuszają do refleksji nad swoim życiem, przypominając, iż nieustannie zmierza ono do śmierci, o której, zgodnie z formułą „memento mori”, nie można zapominać w żadnej minucie życia, gdyż każda chwila spędzona na ziemi będzie miała wpływ na nasze życie wieczne po śmierci.

Rozwiń więcej

Losowe tematy

Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela...

Geneza czas i miejsce akcji Akcja noweli dzieje się na wsi w miejscu które zamieszkiwane jest przez Michasia oraz osobę go nauczającą. Można wywnioskować że przysparzająca...

Pięciopsiaczki – streszczenie...

Streszczenie U Karola Karoliny ich rodziców i babci pojawiają się nowi domownicy. Suczka Balbina powiła bowiem pięcioro szczeniąt – cztery pieski i jedną suczkę....

Kobiety Rubensa – interpretacja...

„Kobiety Rubensa” Wisławy Szymborskiej to wiersz w którym poetka snuje rozważania na temat zmienności kanonów piękna. Czyni to na przykładzie słynnych...

Wyjaśnij okoliczności pobytu Oleńki...

Oleńka (Aleksandra) Bilewiczówna jest niezwykle istotną bohaterką „Potopu” Henryka Sienkiewicza. Wprawdzie należy do postaci drugoplanowych ale często...

Przedśpiew – interpretacja i...

Wiersz „Przedśpiew” Leopolda Staffa pochodzi z tomu „Gałąź kwitnąca” (1908). Tekst stanowi poetyckie credo artysty. Poeta wypowiada się w nim bowiem...

Legenda o świętym Aleksym –...

Streszczenie Bogaci lecz pobożni i hojni mieszkańcy Rzymu Eufamijan i Aglijas nie mogli doczekać się potomka. Ich gorliwe modlitwy przyniosły im jednak syna któremu...

Żal – interpretacja i analiza

„Żal” jest wierszem Józefa Czechowicza napisanym w przededniu II wojny światowej. Możemy wyraźnie zakwalifikować utwór do nurtu znanego jako katastrofizm....

Buszujący w zbożu – streszczenie...

Streszczenie Głównym bohaterem utworu jest szesnastoletni Holden Caulfield który uczył się w szkole „Pencey” ale został z niej wyrzucony z powodu...

Nowy wspaniały świat – streszczenie...

Streszczenie Jest rok 2541 czyli „632 po Fordzie”. Świat został zorganizowany wedle zupełnie nowych zasad wyznaczonych przez Forda. Ludzie nie rodzą się już...