Unikalne i sprawdzone teksty

Skarga umierającego – opracowanie, interpretacja i analiza

Autorstwo i czas powstania

Wiersz zwany „Skargą umierającego” został odnaleziony w dwóch różnych rękopisach: wrocławskim i płockim. Kapituła Płocka, pochodząca z roku 1463, zawiera poza wspomnianym wierszem, także inny ważny dla średniowiecznej literatury utwór, „Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią”. Jakkolwiek udało się ustalić na podstawie cech dialektycznych skąd pochodził anonimowy autor „Dialogu mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, to w przypadku „Skargi umierającego” tego typu przesłanek brakuje. Nie tylko więc samo nazwisko autora pozostaje dla nas anonimowe, ale też nie jesteśmy w stanie nic na jego temat powiedzieć. Wiadomo jedynie, iż sam wiersz pochodzi z wieku XV.

Interpretacja i analiza

Tekst z rękopisu wrocławskiego przybiera formę wierszowanego dialogu, przez co zbliża się do popularnego w tym okresie gatunku dramatycznego zwanego moralitetem. Charakterystyczną cechą moralitetu było przedstawienie głównego bohatera, tzw. „Everymana” (przeciętnego człowieka) w zawieszeniu pomiędzy niebem i piekłem. Tego typu walka wewnętrzna bohatera, rozdarcie między dobrem i złem, zwana jest psychomachią. Bohater „Skargi umierającego” również poddaje refleksji swoje dotychczasowe życie, z którym się ostatecznie żegna. Dialog zakończony jest odrębnym wierszem zatytułowanym „Dusza z ciała wyleciała...”, który stanowi tematyczną kontynuację „Skargi umierającego”, bowiem dusza zmarłego, będąca głównym bohaterem utworu, staje na zielonej łące – miejscu oczekiwania duszy na boski wyrok – i z niepokojem stwierdza, że nie wie, gdzie się podziać. Na ratunek przychodzi jednak św. Piotr, który prowadzi zagubioną duszę do nieba. Istnieje przypuszczenie, że wrocławska wersja utworu mogła być recytowana z podziałem na role podczas uroczystości pogrzebowych.

„Skarga umierającego” z Kapituły Płockiej przybiera formę regularnego wiersza z 22 strofami, z których każda składa się z czterech rymowanych wersów. Co ciekawe, płocka wersja utworu jest tzw. abecedariuszem, czyli wierszem, którego zwrotki zaczynają się od kolejnych liter alfabetu:

Ach! Mój smętku, ma żałości! (...)
Byłżem z młodości w rozkoszy (...)
Com miał jimienia na dworze (...).

Osoba mówiąca wiersza, znajdując się na łożu śmierci, dokonuje rachunku sumienia. W monologu skierowanym do własnej duszy wspomina swoje życie pełne dostatku i własne przywiązanie do dóbr materialnych, które chętnie za życia gromadziła. Przyznaje sama przed sobą, że niechętnie dawała jałmużnę ubogim, a względem Boga nie wywiązała się z danych przyrzeczeń i postanowień. Teraz, w ostatniej minucie życia, bohater wiersza żałuje swego postępowania, czuje się oszukany przez „fałszywy świat”, jak go sam nazywa. Czuje się w szczególności rozczarowany najbliższymi członkami rodziny, którzy bez skrępowania oczekują na spadek, zupełnie nie troszcząc się o stan jego duszy:

Dziatki z matką narzekają,
Bracia mię rzkomo żałują,
Ku jimieniu przymierzają,
Na mą duszę nic nie dbają.

Ponieważ refleksja umierającego prowadzi go do skruchy i żalu za popełnione grzechy, postanawia on na łożu śmierci nadrobić, w miarę możliwości, stracone lata i przynajmniej stosownie się do odejścia przygotować, przyjmując potrzebne sakramenty:

Qwap się rychło ku spowiedzi,
Kapłany w swoj dom powiedzi,
Płacz za grzechy, przymi świątość,
Boże ciało, święty olej!

Troska o odejście z tego świata, zgodnie z prawidłami wiary chrześcijańskiej, stanowi echo tak zwanych „sztuk dobrego umierania” („artes bene moriendi”), będących traktatami przygotowującymi wiernych do dobrej, chrześcijańskiej śmierci, popularnymi w dobie średniowiecza. „Skarga umierającego” z przekazu płockiego posiada wyraźnie dydaktyczny charakter, przypieczętowany przestrogą dla czytelników w ostatniej strofie:

Zażżycież mi świeczkę ale,
Moi mili przyjaciele!
Dusza idzie z krwawym potem;
Co mnie dzisia, to wam potem. Amen.

Ostatnie wersy wiersza zmuszają do refleksji nad swoim życiem, przypominając, iż nieustannie zmierza ono do śmierci, o której, zgodnie z formułą „memento mori”, nie można zapominać w żadnej minucie życia, gdyż każda chwila spędzona na ziemi będzie miała wpływ na nasze życie wieczne po śmierci.

Rozwiń więcej

Losowe tematy

Pan Wołodyjowski – opracowanie...

Geneza „Pan Wołodyjowski” ukazywał się w latach 1887 - 1888 w warszawskim „Słowie” a z niewielkim opóźnieniem w „Czasie” i „Dzienniku...

Mit o Pigmalionie - streszczenie...

Streszczenie Pigmalion był królem Cypru – wyspy z którą emocjonalnie związana była Afrodyta ponieważ Cypr znajdował się w pobliżu miejsca jej narodzin....

Świteź – interpretacja i analiza...

Streszczenie Ballada rozpoczyna się opisem położenia jeziora oraz zwrotem do adresata i zachętą do zobaczenia jeziora. Pojawia się opis jeziora Świteź zarówno...

Oda do turpistów – interpretacja...

Wiersz Juliana Przybosia „Oda do turpistów” pochodzi z 1962 roku. Stanowi on krytykę młodych poetów zafascynowanych tytułowym turpizmem – tzn....

Któż nam powróci... – interpretacja...

Wiersz „Któż nam powróci” Kazimierza Przerwy-Tetmajera należy do liryki autotematycznej traktuje bowiem o młodopolskim pokoleniu poetów. Podmiot...

Z chałupy – interpretacja ogólna...

Sonety „Z chałupy” to cykl młodzieńczych wierszy Jana Kasprowicza publikowanych na łamach „Głosu” w 1888 roku. Poeta pomimo zastosowania formy sonetu...

Świętoszek - streszczenie plan...

Na początku sztuki poznajemy matkę Orgona Panią Pernelle. Krytykuje ona wszystkich domowników swojego syna wysławia tylko jednego Tartuffe’a. Jednocześnie Pani...

Kazanie o miłości ku Ojczyźnie...

Opublikowane w 1597 roku „Kazania sejmowe” Piotra Skargi należą do arcydzieł literatury staropolskiej. Wśród kazań szczególne znaczenie ma kazanie...

Zbrodnia i kara – streszczenie...

Streszczenie Akcja „Zbrodni i kary” toczy się w latach 60. XIX wieku w Rosji w Petersburgu. Głównym bohaterem powieści jest Fiodor Raskolnikow młody student...